meer over Mandala's · MandalaKunst

Architectuur

De Borobudur op Java is een Mandala in de boeddhistische zin van het woord. De bouw van de Borobudur volgde de Mandala zoals dit in de Indiase tantrisme werd verstaan. De Borobudur is noch geinspireerd op Tibetaanse voorbeelden, noch zijn Tibetaanse Mandala's een uitvloeisel van architecturale voorbeelden zoals deze op Java. Zowel in het Himalalya-voorbeeld als in het Javaanse, zijn twee verschillende interprataties van eenzelfde principe gevolgd: De representatie van het geheel van de cosmos en de deelaspecten daarvan.

Zandmandala

Mandala's spelen vooral in het boeddhisme een rol als middel tot religieuze verdieping.

Beroemd zijn de mandala’s van de Tibetaanse monniken die wekenlang reusachtige figuren bewerken, die ze met gekleurd zand op de grond van het klooster uitleggen (zandmandala's). Wanneer de mandala klaar is, wordt hij vernietigd. Het gaat niet om het voltooide kunstwerk, maar om de totstandkoming ervan. De weg is het doel ...

Ongeacht hun herkomst of cultuur kunnen mensen met behulp van het mandala-symbool ervaren dat ze zich in hun bestaan niet verloren hoeven te voelen maar geborgenheid in een centrum kunnen vinden.

Wat is het ...

Wat is een Mandala.
Het woord mandala stamt uit de klassieke taal van India, in het Sanskriet betekent het cirkel, de betekenis tref je aan in alle religies en culturen als cirkel, wiel, krans, rotatie, circulatie, reidans of dans.
De verzameling van alle punten, kun je je slechts voorstellen zoals de lichtstraal van een vuurtoren zijn schijnsel over land en zee werpt. De punt en de cirkel, de stilte en de dans, de inhoud en de vorm, God en de wereld, het ene en het vele, het zaad en de vrucht. Op die manier is de cirkel het spiegelbeeld van het alomvattende. Het is het diepzinnige symbool van het geheim van het leven.

De cirkel als symbool

Het woord mandala komt uit het Sanskriet en betekent letterlijk ‘cirkel’. In boeddhistische kunst is die cirkel meer dan een decoratieve vorm. Een mandala kan een geordende voorstelling van het universum of een verlichte wereld zijn, opgebouwd rond een krachtig centrum.

Dat maakt de beweging van buiten naar binnen bijna vanzelfsprekend: van veelheid naar eenvoud, van drukte naar aandacht. Juist daarom spreekt de mandala ook buiten haar religieuze oorsprong veel mensen aan als beeld van heelheid en balans.

Meditatie en verstilling

In het Tibetaans boeddhisme kan een mandala worden gebruikt als hulpmiddel bij meditatie. De zorgvuldig geordende vormen nodigen uit om de aandacht te verzamelen en het beeld niet alleen te bekijken, maar als het ware stap voor stap binnen te gaan.

De mandala wordt daarbij traditioneel voorgesteld als een driedimensionaal paleis of een heilige ruimte. Het middelpunt staat niet simpelweg voor ‘het midden van een tekening’, maar voor een plaats waarop de aandacht zich concentreert.

Een mandala kan zo een moment van stilte worden: kijken, vertragen en telkens opnieuw terugkeren naar het centrum.

De kunst van het loslaten

Een van de mooiste verhalen komt uit de Tibetaanse traditie van zandmandala’s. Monniken werken soms dagenlang uiterst precies aan een patroon van miljoenen gekleurde zandkorrels. Zodra het werk voltooid is, wordt het ritueel weer bijeengeveegd.

Dat is geen vernietiging uit onverschilligheid. Het verbeeldt juist de vergankelijkheid van alles wat ontstaat. Hoe mooi of kostbaar iets ook is: niets blijft onveranderd. Het zand wordt traditioneel verzameld en in stromend water verspreid.

Daarmee krijgt het maken zelf betekenis. Niet alleen het eindresultaat telt, maar ook de aandacht, toewijding en aanwezigheid tijdens de weg ernaartoe.